door: Henk Wals en Ferdinand van Veen
Een fusie van de gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer (WOL) met Waterland en Edam-Volendam is voorlopig van de baan. Dat concludeert verkenner Bernt Schneiders in zijn rapport “De lange adem, de korte klap of de sprong in het duister”, dat woensdag aan de gemeenteraden werd gepresenteerd.
Schneiders werd in juni 2025 aangesteld als verkenner van een bestuurlijke toekomst waarin de zogenoemde WOL-gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer zouden samengaan met de gemeenten Waterland en Edam-Volendam (de ‘WOL++-variant’). De verkenning volgde uit de conclusies van het rapport van Bureau & Van de Laar (&VDL) dat op 13 januari van dit jaar in voorlopige vorm werd gepresenteerd aan de raden en colleges van de drie WOL-gemeenten. Daarin werd gesteld dat een fusie van de drie gemeenten geen robuuste toekomst zou opleveren, maar een fusie van vijf gemeenten uit Waterland en de Zaanstreek mogelijk wél.
Na maanden van gesprekken met de betrokken raden stelt Schneiders dat er “op dit moment en in de nabije toekomst geen animo voor een dergelijke fusie bestaat”. Daarmee valt de zogenoemde WOL++-variant, die door een eerder advies nog als de meest robuuste oplossing werd gezien, af.
Drie scenario’s
In plaats daarvan schetst het rapport van Bernt Schneiders drie scenario’s voor de toekomst van de WOL-gemeenten:
- De lange adem: een fusie van alleen de drie WOL-gemeenten, met de hoop dat Waterland of Edam-Volendam zich later alsnog aansluiten.
- De korte klap: aansluiting zoeken bij Purmerend of Zaanstad.
- De sprong in het duister: samenwerking met Amsterdam, een optie die risico’s kent voor regionale samenwerking en de Veiligheidsregio.
“De gemeenteraad moet nu een keuze maken. Er is geen reden om dat niet te doen. Alles is nu drie keer tegen het licht gehouden,” aldus Schneiders. Volgens hem kan vooral een fusie met Purmerend relatief snel: “Als de nood hoog is, kan je dat misschien het beste doen. Voor de inwoners zal er overigens weinig veranderen. Het bestuurlijke construct verandert, maar in het dagelijks leven maakt dat weinig uit.”
Raadsleden neigen naar Purmerend of Amsterdam
Binnen de Landsmeerse gemeenteraad lijkt er weinig animo te zijn voor voortzetting van het WOL-traject. Praten met Amsterdam of Purmerend lijkt nu de meest logische vervolgstap.
Axel Damme (Lokaal Landsmeer) noemt het rapport “nuttig, want nu hebben we zekerheid”. Voor hem was de uitkomst niet onverwacht: “Ik had op een andere uitslag gehoopt, maar dit had ik wel verwacht. Ik denk dat we nu de inwoners moeten raadplegen.” Over de opties is hij duidelijk: “Een fusie met alleen de WOL-gemeenten heeft veel nadelen en risico’s. Zaanstad lijkt mij geen relevante optie, dus we moeten nu vooral kijken naar Purmerend of Amsterdam.”
De PvdA voelt zich bevestigd. Mark Jan Prins: “Het onderzoek heeft uitgewezen wat de PvdA al tien jaar zegt. Wat ons betreft stoppen we zo snel mogelijk met de WOL-gemeenten en gaan we ons eigen pad volgen.” Voor hem is ook Amsterdam nog niet uitgesloten: “Dat Amsterdam een sprong in het duister zou zijn, is puur gebaseerd op een bestuurlijke visie van Bernt Schneiders. Maar er zijn natuurlijk ook positieve argumenten aan te voeren. Voor ons is het geen gepasseerd station.”
Ook de VVD wil een streep zetten door de WOL-variant. Anneriek Verhoef: “We hebben nu genoeg onderzocht en er zijn genoeg rapporten. Aan een WOL-fusie met drie gemeenten zitten grote risico’s. Wat ons betreft kan het WOL-traject worden afgesloten.”
Ine van Brenk van de gelijknamige lijst sluit zich daarbij aan: “De WOL-variant is een doodlopende weg. Dan blijven Amsterdam of Purmerend over. Daar heeft de burgemeester inmiddels al gesprekken mee gevoerd.”
Bal bij de raden
De komende maanden moeten de raden van Landsmeer, Oostzaan en Wormerland besluiten welke richting ze op willen. Dat gebeurt in aparte raadsvergaderingen op 15 oktober.